به دلیل  جغرافیای تاریخی وسیع و قدمت تاریخی چند هزار ساله و کثرت  مطالب و فراوانی آثار و نقاط تاریخی در صفحات شمالی ایران‌‌، تصمیم بر این شد بطور مختصرتنها به بخشی از این جغرافیا هر ولایت مشخصاً از« آمل تا گنبد کاووس » گزارش گردد سپس به معرفی گزیده ایی از شاخص های آثار تاریخی آن ناحیه پرداخته شده است هیچ ادعایی هم بر نواقص کارنداشته ام به قدر بضاعت سعی گردیده تا ادامه راه شناسایی بیشتر تاریخ منطقه دستور کار پیش رو برای پژوهندگان آتی هموارتر گردد تا با تحقیقات مفصل تر بسیاری از ناشناخته های تاریخ  تمدن و فرهنگ این مرز وبوم کهن دیارکه خود گوشه ایی از تمدن چند هزار ساله ایران بزرگ است برای همگان روشن و باقی بماند همه این آرزوها زمانی به بار می نشیند که  موسپیدان تاریخ که صاحبان ذوق و اندیشه قلم به دست که گرد و خاک تار یخ خورده اند و عمری را دراین مسیر شاگردی نمودند با افتخاربه آفریده های نیائ شان حقایق تاریخ را چه درمکتوبات و معرفی آثار متنوع آنها و همراهی و هکاری دولتمردان در احیاء و مرمت و حفظ و نگهداری شان همتی عالی نمایند . انشالله به امید تحقق آن. سواحل جنوبی دریای خزر‌‌، از آمل تا گنبد کاووس‌، یکی از غنی ترین پهنه های فرهنگی و تاریخی ایران به شمار می آید‌‌، سرزمینی که در گذر هزاران سال محل تلاقی تمدن ها‌، اقوام وجریان های مهم اقتصادی و اجتماعی بوده است. آثار تاریخی بر جای مانده در این نواحی‌‌، از محوطه باستانی گرفته تا سزه های معماری‌‌، نه تنها روایت گر تحولات فرهنگی و جغرافیای انسانی این منطقه اند‌‌، بلکه نشان دهنده جایگاه ویژه ان در تاریخ ایران و حتی فلات شمالی هستند .این پژوهش با هدف بررسی‌‌، معرفی و تحلیل آثار تاریخی این محدوده از ساحل دریای خزر تدوین شده است تا ضمن بازخوانی میراث ارزشمند گذشته‌‌، زمینه ای برای شناخت بهتر ظرفیت های فرهنگی و هویتی منطقه فراهم آورد . امید است این تحقیق بتواند گامی کوچک در جهت پاسداشت و توجه بیشتر به میراث ملموس و ناملموس این خطه باشد.

فصل اول:  کلیات/ 17
فصل دوم:  شرق تا مرکز/ 49
فصل سوم: غرب /  61